قطب شمال؛ سرزمین اسرارآمیز یخ و شفقهای قطبی
قطب شمال، این سرزمین خاموش و سفیدپوش، یکی از ناشناختهترین و اسرارآمیزترین نقاط روی زمین است. جایی که برف و یخ، زمین و دریا را در آغوش گرفتهاند و آفتاب برای ماهها از افق غروب نمیکند یا بالعکس، در تاریکی بیپایان فرو میرود.
قطب شمال با حقایق یا اسراری عجین است که دانستن آنها میتواند برای هر انسانی جالب باشد. در این مطلب از مجله زوم لایف جالبترین اسرار قطب شمال را بشناسید.
قطب شمال کجاست؟
قطب شمال در رأس محور چرخش زمین قرار دارد، در اقیانوس منجمد شمالی و میان کشورهای کانادا، روسیه، نروژ، دانمارک و ایالات متحده. برخلاف تصور عمومی، قطب شمال قاره نیست بلکه مجموعهای از یخهای شناور روی آب است.
تفاوت قطب شمال و جنوب چیست؟
قطب شمال در اقیانوس شناور است، در حالیکه قطب جنوب قارهای صخرهای و خشک محسوب میشود.
در شمال، حیات جانوری متنوعی وجود دارد اما در جنوب شرایط بسیار سختتر است.
جالبترین اسرار قطب شمال
در ژرفای این سرزمین یخزده رازهایی وجود دارند که در ادامه از آنها خواهیم گفت.
1. وجود نقاط دست نیافتنی در قطب شمال
یکی از اسرار جالب درمورد قطب شمال وجود قطبی دیگر اما دست نیافتنیتر از قطب شمال در این منطقه است. به این نقطه «قطب شمال دست نیافتنی» میگویند که در میانه پهنه یخ زده و در حدود ۶۴۰ کیلومتر دورتر از قطب جغرافیایی قرار دارد.
این نقطه نمادی از نهایت دوردستی و انزوای طبیعی به شمار میرود و با اینکه در سال ۱۹۰۹ کشف شد؛ اما هنوز هیچ انسانی موفق به رسیدن واقعی به این نقطه نشده است. وجود یخهای ناپایدار، طوفانهای مرگبار و سرمای فلجکننده باعث شده تا این منطقه دست نیافتنی بماند. همچنین کشف جزایر جدید و بالا آمدن سطح دریا باعث شده تا این نقطه در حال حرکت باشد و دسترسی به آن سختتر شود.
2. وجود موجودات زنده در قطب شمال
با وجودی که یخهای شناور قطب شمال زندگی را برای بسیاری از جانوران دشوار کرده؛ اما حیات وحش قطب شمال به شکلی خارق العاده با این اقلیم سخت و محیط خشن سازگاری یافته است.
«پادشاه قطب شمال» یعنی خرس قطبی به عنوان اولین حیوان مهم این منطقه شناخته میشود. روباه قطبی حیوان جذاب دیگر منطقه قطب شمال است که توانایی زنده ماندن در دماهای بسیار پایین تا منفی ۵۰ درجه سلسیوس را دارد. گوزن شمالی که به طور عمده در «اسوالبارد» (بخشهایی از کانادا و قطب شمال روسی) دیده میشود از دیگر حیوانات محبوب این منطقه است. گاو مشکدار و خرگوش قطبی از دیگر حیوانات مهم منطقه هستند که با سرمای شدید قطب خود را سازگار ساخته اند و به تنوع زیستی منطقه کمک کرده اند.
دنیای زیرآب و یخها را نباید فراموش کرد که مملو از گونههای مختلفی از ماهیها ازجمله «ماهی کاد قطبی» است. همچنین نهنگ ها، فکهای حلقهای و پرندگان مهاجر متنوعی ازجمله «برف گنجشک» و «پرستوهای دریایی قطبی» در قطب شمال زندگی میکنند.
3. عمر بالای یخهای دریایی اقیانوس قطب شمال
از دیگر مواردی که به عنوان یکی از نکات اسرارآمیز قطب شمال میتوان به آن اشاره کرد عمر بالای یخها در این منطقه است. یافتهها نشان میدهند داستان شکل گیری یخهای دریایی در اقیانوس قطب شمال به دلیل شرایط اقلیمی حدود ۴۷ میلیون سال پیشآغاز شد؛ هرچند به احتمال حدود ۱۳ تا ۱۴ میلیون سال پیشبود که یخهای دریایی قطب شمال شکل دائمی و سالانه به خود گرفتند.
اینیخها پساز ۱ تا ۲ میلیون سال بعد با بازگشت شرایط کمی معتدلتر به شکل فصلی آب میشدند تا اینکه با سرمای شدید ۳ میلیون سال پیشدوره یخ زدن آنها آغاز گشت.
4. خالی از سکنه بودن قطب شمال
از دیگر اسرار مهم درمورد قطب شمال خالی از سکنه بودن این منطقه است. در واقع مردم «اینوئیت» که در مناطق قطبی کانادا، گرینلند و روسیه زندگی میکنند هرگز در قطب شمال سکونت نداشته اند. علت این مسئله به این بازمیگردد که یخهای شناور این ناحیه مدام در حال حرکت هستند و امکان ایجاد یک اجتماع دائمی را ناممکن میکنند.
5. نبود گیاهان در قطب شمال
از دیگر موارد جالب درمورد قطب شمال عدم رشد گیاهان به شکل طبیعی در این منطقه است. در قطب شمال بهعلت نبود خشکی، دمای بسیار پایین، وجود یخ دائمی، نبود خاک واقعی و نور بسیار محدود هیچ گونه گیاهی رشد نمیکند. در مناطق اطراف قطب شمال مانند جزایر شمالی کانادا، گرینلند، سواحل شمالی روسیه، نروژ، و آلاسکا که به آنها «توندرا» میگویند اما میتوان شاهد ۱۷۰۰ گونه گیاهی خاص و مقاوم بود. از گیاهان گلدار گرفته تا بوتههای کوتاه قد، گیاهان دارویی و خوراکی، علف ها، خزهها و گل سنگها در این مناطق رشد میکنند. خشخاش قطبی (Arctic poppy)، ساکسیفراژ (Saxifrage)، بید قطبی (Arctic willow)، گل سنگها و خزههای قطبی ازجمله گونههای رایج در گیاهان قطبی این مناطق هستند.
6. نبود منطقه زمانی در قطب شمال
قطب شمال هیچ منطقه زمانی مشخصی ندارد. در توضیح این مسئله میتوان گفت ازآنجایی که تمام خطوط طولی از قطب شمال سرچشمه میگیرند و از این نقطه هر جهت، به نوعی جهت جنوب به شمار میرود تعریف یک منطقه زمانی مشخص برای قطب شمال امکانپذیر نیست.
این مسئله با واقعیت دیگر قطب میتواند ترکیب گیجکننده تری را برای مسافران تور قطب بسازد. در قطب شمال گاهی ۲۴ ساعت کامل تاریکی و گاهی ۲۴ ساعت کامل روشنی وجود دارد. همین مسئله میتواند قطب شمال را به گیجکنندهترین نقطه روی زمین برای درک زمان تبدیل کند.
7. وجود شش ماه روز و شش ماه شب در قطب شمال
قطب شمال فقط به خاطر نداشتن منطقه زمانی خاص منحصربه فرد نیست؛ بلکه چرخه روز و شب در آن نیز با تمام نقاط دیگر زمین تفاوت اساسی دارد. برخلاف بیشتر مناطق جهان که در هر ۲۴ ساعت یک طلوع و یک غروب خورشید را تجربه میکنند، قطب شمال تنها یک طلوع و یک غروب خورشید در سال دارد.
زمانی که خورشید در بهار طلوع میکند، شش ماه روشنایی مداوم آغاز میشود و زمانی که در پاییز غروب میکند، شش ماه تاریکی مطلق بدون حتی لحظهای نور خورشید آغاز میگردد.
8. داشتن شرایط متفاوت نسبت به قطب جنوب
بسیاری از افراد تصور میکنند به دلیل اینکه قطب شمال و جنوب در دو سمت زمین قرار گرفته اند به یکدیگر شباهت دارند. باید در نظر داشت این دو نقطه از کره زمین با یکدیگر بسیار متفاوت اند. قطب شمال برفراز آب قرار گرفته؛ درحالی که قطب جنوب در خشکی و در قطب جنوب واقع شده است. حتی نوع موجوداتی که در این دو منطقه زندگی میکنند با یکدیگر متفاوت اند به شکلی که خرسهای قطبی در قطب شمال و پنگوئنها در جنوب یافت میشوند.
9. وجود قانون در قطب شمال
باوجودیکه قطب شمال متعلق به هیچ کشوری نیست؛ اما تحت پوشش قوانین بین المللی مربوط به اقیانوسها قرار دارد. این بدان معناست که مقررات جهانی درباره ماهیگیری، شکار نهنگها و فعالیتهای دریایی در این منطقه نیز اجرا میشود.
10. احداث نخستین پایگاه تحقیقاتی در قطب شمال توسط شوروی
یکی از ویژگیهای قطب شمال این است که از کشورهای مختلف میتوان به آن رسید. روسیه یکی از این کشورها به شمار میرود که نزدیکی آن باعث شد تا اتحاد جماهیر شوروی در سال ۱۹۳۷ نخستین پایگاه تحقیقاتی موقت را در قطب شمال راه اندازی کند. این پایگاه کمک کرد تا شوروی در طول یک سال به بررسی محیط زیست قطبی بپردازد.
همچنین نزدیکی روسیه به قطب شمال، دریافت ویزای راحتتر و هزینههای کمتر نسبت به کشورهای اروپایی و کانادایی برای سفر به قطب باعث شده روسیه مکان مناسبی برای سفر ایرانیان به قطب نیز باشد. بسیاری از مسافران تور روسیه میتوانند سفر به قطب شمال را نیز تجربه کنند.
11. گرمتر بودن قطب شمال نسبت به قطب جنوب
با اینکه در نظر بسیاری از افراد قطب شمال سردترین نقطه روی زمین است؛ اما به شکل رسمی قاره قطب جنوب از قطب شمال سردتر است. علت این مسئله به این بازمیگردد که قطب جنوب روی خشکی قرار گرفته و قطب شمال برروی اقیانوس یخ زده که به دلیل وجود آب خاصیت ذخیره سازی گرما را دارد.
12. دروغین بودن داستان زندگی بابانوئل در قطب شمال
یکی از باورهای قدیمی درمورد قطب شمال این است که بابانوئل در آن زندگی میکند و کارگاه افسانهایاش در آنجا قرار دارد. همان طور که گفته شد قطب شمال از یخی شناور برروی اقیانوس منجمد شمالی تشکیل شده و خشکی ثابتی ندارد تا بتوان در آن خانه یا کارگاهی ساخت. برخلاف آنچه در فیلمها و افسانههای کریسمس آمده بابانوئل در این سرزمین زندگی نمیکند و این داستان فقط یک افسانه است.
13. تحقیقات خاص در قطب شمال
قطب شمال برای طیف گستردهای از پژوهشگران یک منطقه بسیار جذاب و ارزشمند به شمار میرود. یخ شناسان (glaciologists) برای مطالعه یخ و برف، اقیانوس نگاران (oceanographers) جهت بررسی اقیانوسها و زیست شناسان برای مطالعه گیاهان و جانوران منطقه ازجمله گروههای پژوهشی مهم هستند. همچنین پژوهشگران علوم اجتماعی در این منطقه به بررسی زندگی مردمان بومی در نواحی قطبی میپردازند که تأثیرات زیست محیطی را به شکل مستقیم و ملموس تجربه میکنند.
زمین شناسان، اخترشناسان و هواشناسان از دیگر محققانی هستند که در این منطقه به مطالعه مشغول اند. مثلا جالب است بدانید که به سبب یک دست سفید بودن زمین قطب، شانس بیشتری برای پیدا کردن سنگهای آسمانی در این منطقه وجود دارد.
14. آب شدن یخ قطب شمال در تابستانها تا کمتر از ۳۰ سال دیگر
منطقه شمالگان با نرخی دو برابر میانگین جهانی در حال گرم شدن است. با تشدید بحرانهای اقلیمی امکان دارد تا کمتر از سه دهه آینده پوشش یخی دریایی آن در تابستانها به شکل کامل ناپدیدشود. این مسئله میتواند باعث مشکلات متعددی همچون افزایش سطح آب دریاها، افزایش شدت و فراوانی پدیدههای آب وهوایی و تغییرات چشمگیر در الگوهای اقلیمی و بارندگی گردد و همه جهان را تحت تأثیر قرار دهد.
حرف پایانی
قطب شمال نماد سکوت، پاکی و قدرت طبیعت است. این منطقه یادآور آن است که زمین ما هنوز اسرار کشفنشده بسیاری دارد. درحالیکه تغییرات اقلیمی تهدیدی جدی محسوب میشود، حفظ این شگفتی طبیعی وظیفهای جهانی است.
سوالات متداول
چه حیواناتی در قطب شمال هستند؟
خرس قطبی، روباه قطبی، گوزن شمالی، گاو مشکدار و خرگوش قطبی.
قطب شمال گیاه دارد؟
خیر به دلیل قرار داشتن قطب شمال برروی آب و یخها در این منطقه گیاهی رشد نمیکند.
چرا کسی در قطب شمال زندگی نمیکند؟
ازآنجایی که قطب شمال روی خشکی قرار ندارد در برخی مناطق آن هیچ انسانی زندگی نمیکند.
تفاوت قطب شمال و جنوب چیست؟
قطب جنوب برروی خشکی؛ اما قطب شمال برروی آب و یخها قرار دارد.
