معرفی روش‌های درمان اسهال گربه
اسهال یکی از شایع‌ترین مشکلات گوارشی گربه‌هاست. گاهی یک تغییر ساده در غذا آن را ایجاد می‌کند و پس از چند روز خودبه‌خود برطرف می‌شود. گاهی هم نشانه بیماری جدی‌تری است که به درمان تخصصی نیاز دارد. صاحب گربه باید این دو حالت را از هم تشخیص دهد و بداند در هر حالت، چه کاری انجام دهد.
در این راهنما سه موضوع را به ترتیب بررسی می‌کنیم: دلایل بروز اسهال، روش‌های مراقبت در خانه و زمانی که باید سراغ دامپزشک بروید.
اصلی‌ترین علت‌های بروز اسهال در گربه‌ها
برای درمان اسهال گربه باید ابتدا علت آن را شناسایی کنیم. علت اسهال گربه به دو گروه کلی تقسیم می‌شود:
- عواملی که مستقیم روده را درگیر می‌کنند؛ مثل تغییر ناگهانی غذا.
- بیماری‌هایی که در جای دیگر بدن شروع می‌شوند و روده را تحت تأثیر قرار می‌دهند؛ مثل بیماری‌های زمینه‌ای و استرس.
در ادامه، گزینه‌های موثر بر بروز اسهال گربه را بررسی می‌کنیم.
تغییر ناگهانی غذا
دستگاه گوارش گربه به تغییر سریع حساس است. اگر برند یا نوع غذا را یک‌شبه عوض کنید، روده فرصت سازگاری پیدا نمی‌کند. مرکز سلامت گربه دانشگاه کرنل تأکید می‌کند که تغییر ناگهانی رژیم غذایی می‌تواند چند روز اسهال ایجاد کند. برای پیشگیری، غذای جدید را طی هفت تا ده روز و با نسبت‌های کم به صورت افزایشی با غذای قبلی مخلوط کنید.
برای مثال، در روزهای اول ۷۵ درصد غذای قبلی و ۲۵ درصد غذای جدید بدهید. سپس به‌تدریج مقدار غذای جدید را افزایش دهید تا در پایان دوره، غذای جدید جایگزین غذای قبلی شود.
آلرژی و حساسیت غذایی
برخی گربه‌ها به پروتئین خاصی مثل مرغ، ماهی یا گوشت گاو حساسیت دارند. این واکنش معمولاً به شکل اسهال، استفراغ یا علائم پوستی مثل خارش، ریزش مو و التهاب پوست بروز می‌کند.
اگر اسهال به‌طور مکرر بعد از مصرف یک غذای خاص ایجاد شود، احتمال واکنش غذایی مطرح می‌شود. در این مواقع، دامپزشک آزمون حذف و تحریک غذایی را به کار می‌گیرد؛ یعنی به مدت حدود ۸ هفته، غذای مشخصی مثل غذای حاوی پروتئین هیدرولیزشده تجویز می‌کند تا وضعیت گوارشی گربه را بررسی کند.
گربه‌های بالغ همچنین لاکتاز کافی برای هضم شیر ندارند، پس لبنیات هم در آنها اسهال ایجاد می‌کند.
بلعیدن اجسام خارجی
گربه‌ها نخ، ریسمان، پلاستیک و گیاهان سمی را به‌راحتی می‌بلعند. این اجسام روده را تحریک می‌کنند یا مسیر آن را مسدود می‌کنند. اسهال همراه با استفراغ مکرر در چنین شرایطی وضعیت اورژانسی است.
عفونت‌های باکتریایی و ویروسی
گاهی عفونت‌های باکتریایی و ویروسی دستگاه گوارش را درگیر می‌کنند. ویروس‌هایی مثل پانلکوپنی (دیستمپر گربه) و ویروس لوکمی گربه یا همان FeLV از این دسته‌اند.
نکته: عفونت‌های ویروسی از دلایل اسهال طولانی یا راجعه است (منبع: مرکز سلامت دانشگاه کرنل).
انگل‌های گوارشی
کرم‌های گرد و قلابدار و انگل‌های تک‌یاخته مثل ژیاردیا جذب مواد غذایی را مختل می‌کنند. نتیجه اسهال، کاهش وزن و ضعف است. گربه‌های بیرون‌رو و بچه‌گربه‌ها بیشتر در معرض این انگل‌ها هستند.
استرس و تغییر محیط
اسباب‌کشی، آمدن حیوان یا نوزاد جدید، سروصدای زیاد و حتی جابه‌جایی ظرف غذا به گربه فشار می‌آورد. این فشار روانی به شکل اسهال خود را نشان می‌دهد.
بیماری‌های زمینه‌ای
اسهال طولانی گاهی از بیماری‌های خارج از روده شروع می‌شود، از جمله:
- پرکاری تیروئید
- بیماری کلیه یا کبد
- نقص ایمنی
- لنفوم
به همین دلیل، اسهالی که تکرار می‌شود نباید با آزمون و خطا درمان شود.
دامپزشکان اسهال را بر اساس مدت آن نیز دسته‌بندی می‌کنند:
- اسهال حاد معمولاً کمتر از ۱۴ روز طول می‌کشد.
- اسهال مزمن بیشتر از ۱۴ روز ادامه پیدا می‌کند.
علائم خطرناک همراه با اسهال و زمان مراجعه به دامپزشک
اسهال خفیف در گربه‌ای که سرحال است و غذا می‌خورد، نگرانی فوری ایجاد نمی‌کند. اما نشانه‌های زیر یعنی باید گربه را همان روز نزد دامپزشک ببرید:
- مدفوع حاوی خون یا مخاط است.
- گربه بی‌حال است و حرکت نمی‌کند یا غذا نمی‌خورد.
- گربه تب دارد.
- گربه همزمان استفراغ می‌کند.
- وزن گربه به‌سرعت کم می‌شود.
- گربه علائم کم‌آبی نشان می‌دهد: لثه‌ها خشک است، چشم‌ها گود می‌افتد و پوست پشت گردن پس از کشیدن، دیر به حالت اول برمی‌گردد.
- گربه بچه است، سالمند است یا بیماری زمینه‌ای دارد.
هشدار: اگر اسهال بیشتر از ۲۴ تا ۴۸ ساعت ادامه پیدا کرد، شدیدتر شد یا رنگ مدفوع تغییر کرد، حتماً با دامپزشک تماس بگیرید. همچنین، اگر اسهال با کم‌اشتهایی، بی‌حالی یا استفراغ همراه باشد، اصلاً منتظر نمانید.
کم‌آبی در گربه‌های کوچک سریع پیشرفت می‌کند. اسهال شدید یا طولانی گاهی به بستری و سرم‌درمانی وریدی نیاز پیدا می‌کند. اگر در تهران زندگی می‌کنید و گربه‌تان یکی از این علائم را دارد، برای پیدا کردن بهترین کلینیک‌های دامپزشکی تهران اینجا را ببینید.
روش‌های درمان خانگی اسهال گربه
درمان خانگی اسهال گربه فقط در یک شرایط مناسب است: گربه بالغ و سالم است، سرحال است و اسهال خفیف است. در این حالت، هدف شما حمایت از بدن گربه است، نه جایگزین کردن دامپزشک. در سایر موارد، بهتر است سریع به دامپزشک مراجعه کنید. اگر قصد دارید اسهال گربه را در خانه درمان کنید، اقدامات زیر مفید خواهند بود.
اول: آب کافی فراهم کنید
اسهال بدن را از آب و املاح خالی می‌کند. چند کاسه آب تمیز در نقاط مختلف خانه بگذارید. اگر گربه کم آب می‌خورد، از فواره آب یا غذای کنسرو (که رطوبت بالایی دارد) کمک بگیرید. آب را هر روز عوض کنید.
دوم: غذا را ساده کنید
دامپزشک ممکن است برای گربه بالغ و سالم، قطع کوتاه‌مدت غذا یا دادن مقدار کم از یک غذای مخصوص مشکلات گوارشی را توصیه کند. اما هرگز بچه‌گربه را گرسنه نگه ندارید. بچه‌گربه‌ها ذخیره انرژی کمی دارند و افت قند خون برایشان خطرناک است.
سوم: وعده‌ها را کوچک و مکرر کنید
غذا را در چند وعده کوچک بدهید. معده‌ای که تحریک شده، حجم زیاد را تحمل نمی‌کند.
چهارم: بعد از بهبود، آهسته به غذای اصلی برگردید
وقتی مدفوع شکل طبیعی گرفت، طی هفت تا ده روز به غذای معمولی برگردید. عجله نکنید، چون اسهال دوباره برمی‌گردد.
اگر پس از ۲۴ تا ۴۸ ساعت بهبودی حاصل نشد، درمان خانگی را متوقف کنید و گربه را به دامپزشک نشان دهید.
غذای مناسب برای گربه مبتلا به اسهال
انتخاب غذای مناسب برای گربه مبتلا به اسهال، مهم‌ترین بخش مراقبت در خانه است. قاعده ساده است: غذا باید کم‌چرب، زودهضم و بدون ادویه باشد.
گزینه‌های مناسب عبارت‌اند از:
- سینه مرغ آب‌پز، بدون پوست، استخوان، نمک و روغن به گربه بدهید.
- مقدار کمی برنج سفید پخته را در کنار مرغ قرار دهید.
- اگر غذای مخصوص مشکلات گوارشی دارید، آن را با نظر دامپزشک مصرف کنید.
گزینه‌های ممنوع:
- شیر، ماست و پنیر را ندهید. بیشتر گربه‌های بالغ لاکتوز را هضم نمی‌کنند و اسهال بدتر می‌شود.
- غذاهای چرب، سرخ‌شده و غذای سفره انسان را به هیچ عنوان به گربه ندهید.
- خوراکی‌های جدید و تشویقی‌ها را در این دوره کنار بگذارید.
نکته مهم: غذای خانگی ساده فقط برای چند روز مناسب است. این رژیم همه نیازهای تغذیه‌ای گربه را تأمین نمی‌کند، بنابراین بیشتر از دو سه روز ادامه ندهید، مگر دامپزشک تأیید کند.
اگر اسهال با هر غذا برمی‌گردد، احتمال آلرژی غذایی وجود دارد. در این حالت دامپزشک رژیم پروتئین جدید یا پروتئین هیدرولیز شده پیشنهاد می‌کند.
داروها و مکمل‌های موثر در بهبود سیستم گوارشی گربه
انتخاب داروی اسهال گربه بدون تشخیص دامپزشک، اشتباه است! برخی داروهای بدون نسخه برای گربه آسیب‌زا هستند و معاینه سریع دامپزشک مهم‌تر از مصرف دارو می‌باشد.
داروها و مکمل‌های مفید برای سیستم گوارشی گربه در دو دسته قرار می‌گیرند:
- درمان گربه با پروبیوتیک‌ها
- درمان با داروهای اختصاصی با تجویز دامپزشک
پروبیوتیک‌های مخصوص حیوانات خانگی
پروبیوتیک‌ها باکتری‌های مفیدی هستند که تعادل میکروبی روده را بازمی‌گردانند. در واقع، هر حیوان تعادل میکروبی منحصربه‌فردی در دستگاه گوارش دارد که با بهم خوردن تعادل باکتری‌های همزیست و بیماری‌زا، شرایط برای رشد بیماری فراهم می‌شود! مقاله علمی «پروبیوتیک و سلامت گربه‌ها» نیز به این نکته اشاره کرده است:
The intestinal microbiota plays a vital role in animal health, affecting not only nutrient metabolism and absorption but also controlling host health.
ترجمه: باکتری‌ها و میکروارگانیسم‌های مفید روده نقش حیاتی در سلامت حیوانات دارد و علاوه بر تأثیرگذاری بر متابولیسم و جذب مواد مغذی، در تنظیم و حفظ سلامت میزبان نیز نقش دارند.
در ادامه، همین مقاله بیان می‌کند که اختلال در تعادل باکتری‌ها و میکروارگانیسم‌های روده در گربه‌های مبتلا به اسهال مشاهده می‌شود و ارتباط نزدیکی با ایجاد و پیشرفت اسهال دارد. بنابراین، یکی از داروهای مفید برای درمان اسهال گربه، مکمل‌های پروبیوتیک است.
نکته مهم این است که پروبیوتیک مخصوص گربه تهیه کنید و از مکمل انسانی استفاده نکنید، چون برخی فرآورده‌های انسانی افزودنی‌هایی دارند که برای حیوان مناسب نیستند. دوز و مدت مصرف را از دامپزشک بپرسید.
داروهایی که فقط دامپزشک تجویز می‌کند
در صورتی که اسهال ناشی از یک بیماری زمینه‌ای باشد، دامپزشک بر اساس علت احتمالی و نتایج معاینه یا آزمایش، درمان مناسب را انتخاب می‌کند. برای مثال، در صورت وجود انگل، داروی ضدانگل مناسب تجویز می‌شود. در برخی بیماری‌های التهابی روده نیز ممکن است داروهای ضدالتهاب یا سرکوب‌کننده سیستم ایمنی مورد نیاز باشند.
هشدار: آنتی‌بیوتیک‌ها درمان روتین هر نوع اسهال نیستند و مصرف خودسرانه آنها می‌تواند تعادل میکروبی روده را مختل کند.
در اسهال مزمن ناشی از بیماری التهابی روده یا لنفوم، دامپزشک ممکن است کورتیکواستروئید یا داروهای سرکوب‌کننده ایمنی تجویز کند.
سرم‌درمانی برای جبران کم‌آبی
اسهال شدید یا طولانی‌مدت می‌تواند باعث از دست رفتن آب و الکترولیت‌های بدن گربه شود. در چنین شرایطی، دامپزشک سرم‌درمانی را برای جبران مایعات از دست‌رفته و اصلاح کم‌آبی تجویز می‌کند. بسته به شدت کم‌آبی و وضعیت گربه، مایعات ممکن است به‌صورت خوراکی، زیرجلدی یا وریدی دریافت شوند. در موارد شدیدتر، معمولاً سرم وریدی در کلینیک یا بیمارستان دامپزشکی انجام می‌شود.
چه کاری نباید بکنید
- داروهای ضداسهال انسانی را به گربه ندهید.
- داروی باقی‌مانده از دوره درمان قبلی را دوباره مصرف نکنید.
- دوز را حدسی تعیین نکنید.
توجه داشته باشید که گربه جثه کوچکی دارد و یک قرص معمولی برای انسان، برای او مقدار خطرناکی است.
چطور از اسهال بعدی پیشگیری کنیم؟
- هر تغییر غذایی را تدریجی انجام دهید.
- گربه را طبق برنامه واکسینه کنید و ضدانگل بدهید.
- اشیای کوچک، نخ و گیاهان سمی را از دسترس گربه دور کنید.
- جعبه خاک را تمیز نگه دارید و محیط آرام فراهم کنید.
- اگر چند گربه دارید، بررسی کنید کدام یک بیمار است و برای درمان، سریع اقدام کنید. زیرا، اسهال عفونی به بقیه گربه‌ها منتقل می‌شود.
جمع‌بندی
اسهال گربه همیشه خطرناک نیست، ولی هیچ‌وقت نباید آن را نادیده بگیرید. علت آن از تغییر غذا و استرس تا انگل، عفونت و بیماری‌های سیستمیک متغیر است. در اسهال خفیف، آب کافی، غذای ساده و پروبیوتیک مخصوص حیوانات به گربه کمک می‌کند. در مقابل، خون در مدفوع، بی‌حالی، تب، استفراغ و علائم کم‌آبی یعنی باید فوراً به دامپزشک مراجعه کنید. همچنین، اگر اسهال بیشتر از ۲۴ تا ۴۸ ساعت ادامه پیدا کرد، منتظر نمانید.
به یاد داشته باشید که گربه‌ها درد را پنهان می‌کنند. وقتی نشانه‌ای می‌بینید، احتمالاً بیماری مدتی پیش شروع شده است. برای دریافت خدمات تخصصی و تشخیص دقیق، به کلینیک‌های دامپزشکی معتبر مراجعه کنید.
