استودیو معماری که طراحی ویلا را متحول خواهد کرد!
بسیاری از ویلاهایی که امروز در شمال و حاشیهٔ شهرها ساخته می‌شوند، اگر از موقعیت و زمینشان جدا شوند، تفاوت چندانی با هم ندارند: پلان‌هایی مشابه، نماهایی آشنا و تکراری و ساختمان‌هایی که می‌توانستند روی هر زمین دیگری هم ساخته شوند.
اما زمین هر ویلا شیب، اقلیم و چشم‌انداز خودش را دارد و ساکنانش نیز سبک زندگی خودشان را. استودیو معماری سیکاس طراحی ویلا را دقیقاً از همین تفاوت‌ها آغاز می‌کند. این متن نشان می‌دهد این رویکرد در چه نقاطی از الگوی رایج فاصله می‌گیرد و در پروژه‌های واقعی به چه نتیجه‌ای رسیده است.
مشکل طراحی ویلا در بازار امروز چیست؟
بخش بزرگی از ویلاهای امروز از یک الگوی ثابت پیروی می‌کنند که سه ویژگی آن را می‌سازد:
- نقشه‌های تکراری: پلانی که یک بار طراحی شده، با تغییرات جزئی روی زمین‌های دیگر هم تکرار می‌شود، فارغ از ابعاد، جهت و شیب آن‌ها.
- بی‌توجهی به اقلیم و بستر: رطوبت شمال، شیب زمین‌های کوهستانی یا چشم‌انداز سایت، نقشی در شکل‌گیری طرح ندارد.
- تمرکز صرف بر نما: نما مهم‌ترین بخش طراحی تلقی می‌شود و پلان، محوطه و ارتباط آن‌ها با یکدیگر در حاشیه می‌مانند؛ ویلا بیشتر با تصویر بیرونی‌اش سنجیده می‌شود تا با کیفیت زندگی در آن.
حاصل این الگو، ویلاهایی شبیه به هم است که به‌جای پاسخ‌گویی به زمین و نیازهای ساکنانشان، فرمی آشنا را تکرار می‌کنند. معماری ویلا اما زمانی معنا پیدا می‌کند که هر طرح از همان ابتدا برای یک زمین و یک الگوی استفاده مشخص شکل بگیرد.
رویکرد سیکاس به طراحی ویلا
استودیو معماری سیکاس رویکرد خود را بر سه اصل بنا کرده است: طراحی بر اساس زمین، شفافیت در مسیر و جزئیات اجراپذیر. از نگاه این مجموعه، کیفیت یک ویلا پیش از آنکه در فرم ساختمان دیده شود، در شناخت زمین، نیازهای کارفرما و تصمیم‌هایی شکل می‌گیرد که در هر مرحلهٔ طراحی و اجرا گرفته می‌شود. تفاوت‌هایی که در ادامه می‌آید، نتیجهٔ عملی همین سه اصل است.
چه چیزی طراحی سیکاس را متفاوت می‌کند؟
در الگوی رایج، نقشه پیش از شناخت زمین انتخاب می‌شود؛ اما در سیکاس، زمین نقطهٔ شروع طرح است. شیب، جهت تابش آفتاب، رطوبت هوا و چشم‌انداز سایت تعیین می‌کنند فضاها کجا قرار بگیرند، بازشوها چه ابعادی داشته باشند و ساختمان چگونه با پیرامونش ارتباط برقرار کند. به همین دلیل، دو ویلا با زیربنای مشابه، روی دو زمین متفاوت، به دو طرح متفاوت می‌رسند.
طراحی بر پایهٔ بستر و اقلیم، نه نقشهٔ تیپ
پروژه‌های سیکاس در طراحی ویلا در شمال، به‌ویژه در اقلیم مرطوب گیلان و مازندران، این تفاوت را نشان می‌دهند. در ویلای دوطبقهٔ ۲۰۰ متری کیاشهر، فضاهای نیمه‌باز و بازشوهای متناسب، ارتباط ساختمان با فضای سبز پیرامون را در اقلیمی مرطوب برقرار کرده‌اند.
در ویلای سه‌طبقهٔ ۴۳۰ متری رامسر، چیدمان فضاها بر پایهٔ نورگیری و تهویهٔ طبیعی شکل گرفته است. در طالقان اما مسئلهٔ اصلی، شیب زمین و چشم‌انداز کوهستانی بود؛ پروژه‌ای که در ادامه به‌تفصیل مرور می‌شود.
سبک و جزئیات برگرفته از خواستهٔ کارفرما، نه امضای ثابت استودیو
در الگوی رایج، ویلاها اغلب در یک سبک غالب و با چیدمانی استاندارد طراحی می‌شوند. در سیکاس، سبک و جزئیات هر ویلا از سلیقه و شیوهٔ زندگی کارفرما می‌آید؛ از همین رو، نمونه‌کارهای این مجموعه طیفی از سبک‌های مدرن، مینیمال، نئوکلاسیک و لوکس را در بر می‌گیرد.
ویلای دوطبقهٔ ۲۰۰ متری بابلسر نمونه‌ای از این تنوع است. خواستهٔ کارفرما ویلایی نئوکلاسیک با جلوه‌ای باشکوه بود و سیکاس با تناسبات متقارن و جزئیات ظریف نئوکلاسیک، همراه با پلانی کاربردی متناسب با همین زیربنا، به آن پاسخ داد. در مقابل، ویلای ۴۰۰ متری لنگرود زبانی مدرن دارد و طراحی داخلی آن تا فضاهای خدماتی، مانند لاندری با کابینت‌های فراوان، با همان دقت فضاهای اصلی پیش رفته است.
ساختمان و محوطه، یک طرح واحد
در الگوی رایج، محوطه پس از ساخت بنا و جدا از آن طراحی می‌شود و نتیجه، اغلب گسستی میان ساختمان و فضای بیرونی است. در سیکاس، نما و محوطه همزمان و با پالت متریال و منطق مشترک طراحی می‌شوند. تراس‌ها، فضاهای نیمه‌باز و بازشوهای اصلی، پیوند میان داخل و بیرون را می‌سازند و عناصری مانند استخر، آلاچیق و نشیمن بیرونی، به‌جای افزوده‌هایی پس از ساخت، از ابتدا بخشی از طرح ویلا هستند.
ویلای لوکس ۴۰۰ متری انزلی نمونهٔ روشنی از این پیوند است. در این پروژه، بازشوهای وسیع و تراس‌های گسترده، فضای داخلی را بی‌واسطه به محوطه متصل کرده‌اند. محوطهٔ ویلا نیز بخشی از همان طرحی است که نمای لوکس آن را شکل داده و هر دو، با هم، هویت بصری پروژه را می‌سازند.
سازه‌ای که در خدمت طرح است
در الگوی رایج، سیستم سازه اغلب پیش از شکل‌گیری طرح تعیین می‌شود و طرح ناچار خود را با آن تطبیق می‌دهد. در سیکاس، سیستم سازه بدون پیش‌فرض و بر پایهٔ نیاز واقعی هر پروژه انتخاب می‌شود و پلان و فرم معماری از ابتدا با منطق رفتاری همان سازه هماهنگ می‌شوند.
این هماهنگی در ویلای دوطبقهٔ ۲۰۰ متری رشت به‌خوبی پیداست؛ ویلایی که با سازهٔ LSF، یعنی اسکلت فولادی سبک‌وزن و پیش‌ساخته، اجرا شده است. چالش این پروژه، طراحی ویلایی مدرن و سبک‌وزن متناسب با اقلیم مرطوب رشت و الزامات همین سازه بود. پلان و فرم معماری با سازهٔ LSF تطبیق داده شد و بازشوها برای نورگیری و تهویهٔ طبیعی پیش‌بینی شدند. نتیجه، ویلایی سبک‌وزن با اجرای سریع‌تر بود. در مقابل، ویلاهای طالقان، رامسر و بابلسر، متناسب با شرایط خود، با سازهٔ بتنی ساخته شده‌اند.
ویلای کوهستانی طالقان طراحی موفق استودیو سیکاس
ویلای آقای مولایی در طالقان، که در سال ۱۴۰۲ اجرا شده، تصویری کامل از این رویکرد به دست می‌دهد:
- شرایط زمین: زمینی شیب‌دار در بستر کوهستانی طالقان، با چشم‌اندازی که باید در طرح به کار گرفته می‌شد.
- خواستهٔ کارفرما: ویلایی مدرن در دو طبقه و با زیربنای ۳۵۰ مترمربع، که چشم‌انداز کوهستان طالقان را به بخشی از زندگی روزمره در ویلا تبدیل کند و فضاهای اصلی آن، از نشیمن تا اتاق‌خواب‌ها، با طبیعت پیرامون در ارتباط باشند.
- راه‌حل سیکاس: فرم و پلان ساختمان با توپوگرافی زمین هماهنگ شد، بازشوها متناسب با مناظر کوهستان جانمایی شدند و فضاهای نیمه‌باز، مرز میان فضای داخلی و طبیعت را کم‌رنگ کردند.
- گسترهٔ خدمات: نقشه‌های معماری، سازهٔ بتنی و تأسیسات، طراحی نما و محوطه، و طراحی داخلی فضاهای ویلا.
- نتیجه: ویلایی مدرن و کاربردی با چشم‌انداز مطلوب، هماهنگ با بستر طبیعی و با کیفیت فضایی بالا.
طراحی ویلای مدرن روی چنین زمینی، با یک نقشهٔ آماده به این نتیجه نمی‌رسید. این پروژه نشان می‌دهد طرحی که از شیب و چشم‌انداز زمین آغاز شود، به ساختمانی می‌رسد که فضاهای داخلی، نیمه‌باز و بیرونی‌اش در امتداد یکدیگر شکل گرفته‌اند.
جمع‌بندی
اگر قرار است طراحی ویلا متحول شود، این تحول از جایی آغاز می‌شود که هر طرح از زمین، اقلیم، سلیقه و شیوهٔ زندگی صاحبانش شکل بگیرد، ساختمان و محوطه یک کل واحد باشند و سازه در خدمت طرح باشد.
این همان رویکردی است که در پروژه‌های سیکاس، از کیاشهر و انزلی تا طالقان، دیده می‌شود. نمونه‌کارها و جزئیات بیشتر این پروژه‌ها در وب‌سایت سیکاس به نشانی sikaas.com در دسترس است.
