بلک فرایدی چیست؟ تاریخچه و بررسی جمعه سیاه در جهان و ایران
بلک فرایدی یا جمعه سیاه، یکی از پرشورترین رویدادهای خرید در دنیاست که با تخفیفهای بزرگ شناخته میشود. این حراج که در سالهای اخیر در ایران نیز جایگاه ویژهای میان فروشگاههای آنلاین و حضوری پیدا کرده، پرسشهای زیادی را درباره ماهیت و دلایل محبوبیتش ایجاد کرده است.
بلک فرایدی دقیقاً چیست و چرا در این بازه زمانی، تبوتاب خرید به اوج میرسد؟ در ادامه این مطلب از مجله زوم لایف به بررسی جزئیات این رویداد میپردازیم.
بلک فرایدی (جمعه سیاه) چیست؟
بلک فرایدی (Black Friday) که با نامهای جمعه سیاه یا حراج جمعه نیز شناخته میشود، سنتی برخاسته از آمریکا و اکنون یکی از بزرگترین رویدادهای فروش جهانی است. این روز که بلافاصله پس از تعطیلات شکرگزاری فرا میرسد، با ارائه تخفیفهای ویژه، خریداران بسیاری را به سمت فروشگاهها میکشاند. این سنت در دهههای اخیر از مرزهای ایالات متحده فراتر رفته و به بسیاری از کشورهای دیگر نیز راه یافته است.
با گسترش تجارت الکترونیک، بلک فرایدی در کشورهای مختلف به شیوههای گوناگونی اجرا میشود و برخی کشورها نسخههای بومی خود را برای آن تعریف کردهاند. برای خردهفروشان آنلاین، این رویداد فرصتی طلایی برای جذب مشتریان جدید و افزایش چشمگیر فروش است؛ به همین دلیل، بلک فرایدی به یکی از مهمترین روزهای تقویم خرید در سراسر دنیا تبدیل شده است.
روز شکرگزاری در آمریکا، چهارمین پنجشنبه ماه نوامبر است که از دیرباز آغازگر فصل خرید کریسمس بوده؛ بنابراین جمعه سیاه، آخرین جمعه ماه نوامبر و یکی از نخستین روزهای خرید برای سال نوی میلادی محسوب میشود.
با تغییر سبک زندگی در دوران کرونا، بسیاری از کسبوکارها رویکرد خود را به سمت فروش آنلاین تغییر دادند. استقبال کاربران از خرید غیرحضوری در بلک فرایدی، باعث شد تا این شیوه به یکی از محبوبترین و راحتترین روشهای خرید در این روز تبدیل شود.
تاریخچه بلک فرایدی
بلک فرایدی یا همان «جمعه سیاه»، یکی از بزرگترین رویدادهای خرید در تقویم جهانی است. ریشه این نام به اواخر دهه 1950 میلادی بازمیگردد؛ زمانی که پلیس فیلادلفیا از این عبارت برای توصیف ترافیک سنگین و ازدحام بیسابقه جمعیت در فردای روز شکرگزاری استفاده کرد.
فروشگاهها نیز با ارائه تخفیفهای ویژه در این روز، سعی در جذب مشتریان داشتند و به مرور، این هیاهو به سنتی سالانه و پرطرفدار تبدیل شد.
تاریخچه این رویداد با حواشی تلخی همراه بوده است. در سال 1983، هجوم خریداران برای تهیه عروسکهای «کبیج پچ کیدز» به درگیریهای فیزیکی انجامید و در سال 2008، ازدحام جمعیت در یک فروشگاه، جان یکی از کارکنان را گرفت. موج اصلی محبوبیت بلک فرایدی در دهه 1990 شکل گرفت و تا سال 2000 به بزرگترین روز خرید در آمریکا تبدیل شد.
با گذشت زمان، این سنت از مرزهای ایالات متحده فراتر رفت و جهانی شد؛ بهطوری که از سال 2011، فروشگاههای بزرگی مانند والمارت با آغاز حراجها از عصر روز شکرگزاری، این رویداد را به یک آخر هفته طولانی از تخفیفات تبدیل کردند.
امروزه بلک فرایدی فراتر از یک روز، به جشنوارهای چندروزه تبدیل شده که میلیونها نفر در سراسر جهان در انتظار آن هستند.
طبق آمارهای فدراسیون ملی خردهفروشی آمریکا، تنها در سال 2022 نزدیک به 196.7 میلیون نفر در این بازه زمانی خرید کردند که نسبت به سال قبل، 17 میلیون نفر افزایش داشته است؛ آماری که گویای گسترش روزافزون و محبوبیت پایدار این رویداد است.
چرا بلک فرایدی تا این حد برای خریداران جذاب است؟
مهمترین عامل جذابیت این روز، تخفیفهای چشمگیر و حراجهای گسترده روی طیف وسیعی از کالاهاست. این کاهش قیمتها که گاه تا 90 درصد و معمولاً بین 50 تا 70 درصد متغیر است، خریداران را به سمت بازارهای آنلاین و فروشگاههای فیزیکی میکشاند.

در این ایام، بسیاری از فروشگاههای فیزیکی در آمریکا از ساعت 6 صبح یا حتی زودتر فعالیت خود را آغاز میکنند. با این حال، رقابت برای دستیابی به کالاهای دارای تخفیف بالا گاهی به خشونت کشیده میشود؛ بهطوری که تنها در سال 2006، بیش از هفت گزارش خشونت در جریان حراجهای جمعه سیاه ثبت شد که منجر به آسیبدیدگی 98 نفر در درگیریهای فروشگاهی گردید.
بلک فرایدی در کدام کشورها برگزار میشود؟
اگرچه بلک فرایدی ریشهای آمریکایی دارد، اما اکنون به یک پدیده جهانی تبدیل شده و در بسیاری از کشورها، حجم فروش را به شدت افزایش میدهد. در کشورهایی نظیر کانادا، برزیل، سنگاپور، بریتانیا، مکزیک، رومانی، هند، فرانسه و آلمان، بازارها در این روز تا دو برابر روزهای عادی رونق میگیرند.
در ادامه با نحوه برگزاری این سنت در برخی از این کشورها آشنا میشویم.
بلک فرایدی در نیوزلند
این رویداد از سال 2015 در نیوزلند پا گرفت و به تدریج به یکی از مهمترین مناسبتهای خرید تبدیل شد. خردهفروشان بزرگ نیوزلندی به سرعت از این ایده استقبال کردند و تا سال 2018، تقریباً تمامی برندهای معتبر این کشور تخفیفهای ویژه بلک فرایدی را در برنامههای خود گنجاندند.
در نیوزلند، بلک فرایدی بیشتر ماهیت آنلاین دارد و تخفیفهای متنوعی از پوشاک تا لوازم الکترونیکی ارائه میشود. بسیاری از فروشگاهها در این کشور، حراجهای خود را از نیمهشب آغاز میکنند.
بلک فرایدی در نروژ
نروژ از سال 2010 به جمع کشورهای برگزارکننده بلک فرایدی پیوست. این رویداد بهمرور در فرهنگ خرید نروژیها جای گرفت و اکنون یکی از روزهای کلیدی برای بازار این کشور اسکاندیناوی محسوب میشود.
برخلاف بسیاری از کشورها، در نروژ تخفیفها تنها به فضای آنلاین محدود نیست و فروشگاههای فیزیکی نیز حضوری فعال دارند. هر ساله فروشگاهها با ارائه پیشنهادهای جذابتر، برای جذب مشتریان بیشتر با یکدیگر رقابت میکنند.
بلک فرایدی در مکزیک
در مکزیک، این رویداد با نام «ال بوئن فین» (El Buen Fin) یا «آخر هفته خوب» شناخته میشود. این جشنواره که از سال 2011 آغاز شده، چهار روز به طول میانجامد و هدف اصلی آن تقویت اقتصاد داخلی و تشویق مردم به خرید از فروشگاههای بومی است.
بلک فرایدی در امارات متحده عربی
در امارات، این روز با عنوان «جمعه زرد» (Yellow Friday) شناخته میشود و عمدتاً به صورت آنلاین برگزار میشود. این سنت توسط خردهفروشان بزرگی مانند «سوق» (که اکنون بخشی از آمازون است) معرفی شد و به یکی از مهمترین مناسبتهای خرید برای لوازم الکترونیکی، پوشاک و محصولات خانگی تبدیل شده است.
بلک فرایدی در هند
در هند، بلک فرایدی به شکل سنتی کشورهای غربی برگزار نمیشود، اما خردهفروشان از این فرصت برای ارائه تخفیفهای جذاب در بازه زمانی نزدیک به جشن دیوالی بهره میبرند. موفقیت این تخفیفها باعث شد فرهنگ خرید آنلاین در هند به سرعت نهادینه شود.
از آنجا که دیوالی مهمترین جشن سالانه هند است، بسیاری از برندها بلک فرایدی را با این مناسبت ترکیب کرده و پیشنهادهای ویژهای ارائه میدهند.
بلک فرایدی در کانادا
کانادا در ابتدا نسبت به بلک فرایدی بیتفاوت بود، اما با توجه به سفرهای خرید شهروندانش به ایالات متحده، فروشگاههای محلی ناچار به همراهی با این جریان شدند. این رویداد از سال 2008 به طور رسمی در کانادا آغاز شد و اکنون یکی از بزرگترین مناسبتهای خرید سالانه در این کشور است.
بلک فرایدی در انگلستان
بلک فرایدی در بریتانیا از سال 2010 توسط برندهای آمریکایی معرفی شد و خیلی زود جای خود را باز کرد. جالب است بدانید که در گذشته، اصطلاح «جمعه سیاه» در این کشور به جمعه پیش از کریسمس اشاره داشت و به دلیل حجم بالای فعالیت اورژانسها در آن روز چنین نامی بر آن گذاشته شده بود؛ اما امروزه این روز صرفاً با تخفیفهای بزرگ خرید شناخته میشود.
وضعیت بلک فرایدی در ایران
بلک فرایدی در سالهای اخیر جای خود را در بازار ایران نیز باز کرده است. اگرچه این رویداد تقویم رسمی ندارد، اما بسیاری از فروشگاهها از این بازه برای حراجهای فصلی بهره میبرند. برخلاف روال جهانی، در ایران تاریخ ثابتی برای آن تعریف نشده و هر فروشگاه آنلاین یا فیزیکی زمان حراج خود را مستقلاً اعلام میکند.
با این حال، طبق تقویم جهانی، بلک فرایدی 1405 مصادف با هفتم آذر است و انتظار میرود در این روزها شاهد تخفیفهای گستردهای باشیم.
برای اطلاع از تخفیفهای بلک فرایدی در ایران، بهترین راه دنبال کردن شبکههای اجتماعی و وبسایت فروشگاههای مورد نظر است. برندهای معتبر معمولاً زمان دقیق آغاز حراج را از این طریق اعلام میکنند؛ بهویژه در تهران و کلانشهرها، این اخبار خیلی زود به دست خریداران میرسد.
ساعت شروع بلک فرایدی
در بسیاری از کشورهای جهان، بلک فرایدی از نیمهشب آغاز میشود و خریداران مشتاق از ساعتها قبل مقابل فروشگاهها صف میکشند. برخی افراد شب را با نشستن روی صندلی یا حتی در چادر سپری میکنند تا به محض رسیدن ساعت 12 نیمهشب، برای استفاده از تخفیفهای ویژه وارد فروشگاه شوند.
سخن پایانی
اگر تا چند سال پیش مفهوم بلک فرایدی برای بسیاری مبهم بود، امروزه دیگر همه با آن آشنا هستند و میدانند چه زمانی برگزار میشود. این رویداد اکنون به فرصتی طلایی برای رونق کسبوکارها تبدیل شده است که فارغ از مرزهای جغرافیایی و تفاوتهای فرهنگی، به تدریج جایگاه خود را در سراسر دنیا تثبیت کرده است.




