قلعه های کوهستانی دیدنی ایران که باید فتح کنید
در زمان حکومت پادشاهان ایران از گذشتههای دور، قلعهها مهمترین مراکز نظامی و دفاعی بودهاند. حاکمان با برپایی قلعههایی عظیم در ارتفاعات کوهستانی و مناطق صعب العبور، سعی در حفاظت از مقر فرمانروایی خود داشتند. قلعه های ایران نقش قابلتوجهی در تعیین سرنوشت بسیاری از حکومتها و پادشاهان در روزگار دور ایفا کردهاند که امروزه در تاریخ از آنها یاد میکنند.
قلعه های کوهستانی ایران در دل کوههای بلند قرار دارند که دسترسی به برخی از آنها چندان ساده نیست. برای بازدید از این قلعهها باید آمادگی بدنی مناسب و در مواردی ابزار کوهنوردی داشته باشید. در ادامه به معرفی برخی از معروفترین قلعههای کوهستانی ایران میپردازیم.
قلعه فلک الافلاک
قلعه فلک الافلاک از معروفترین جاذبههای خرم آباد است که در بسیاری از کتابهای تاریخی از آن با نام «دژ شاپورخواست» یاد کردهاند و قدمت آن به دوره ساسانیان میرسد؛ اما بسیاری از بخشهای مختلف آن در دورههای صفویان و قاجار اضافه شده است.
قلعه فلک الافلاک بر تپهای بلند و باستانی در مرکز خرم آباد قرار دارد که در گذشته از گذرگاههای پرتردد کوهستانی زاگرس بوده است. ارتفاعات اطراف این قلعه همچون حصاری بلند از آن محافطت میکردند.
در قلعه فلک الافلاک، موزه مردمشناسی خرم آباد با نمونههای ارزشمندی از کتابهای خطی، آثار باستانی و ماکتهای محلی قرار دارد.
قلعه رودخان
قلعه رودخان از جاذبههای تاریخی گیلان در نزدیکی فومن است. این قلعه در ارتفاع تقریبی ۶۵۰ تا ۷۰۰ متر از سطح دریا قرار دارد و برای بازدید از آن باید مسیر پلکانی به طول ۱۶۰۰ پله را در دامنه کوهستان بالا بروید.
از تاریخ ساخت قلعه رودخان اطلاع دقیقی در دست نیست. بنابر نظر برخی کارشناسان، این بنا نخستین بار در زمان ساسانیان یا نخستین سالهای دوره اسلامی ساخته شده است. شواهدی مبنی بر استفاده حکومتهایی مانند سلجوقیان، اسماعیلیان و زندیه نیز در دورههای تاریخی بعد، از این قلعه وجود دارد.
قلعه رودخان بر دامنههای کوهپایهای شیبدار دو قله همجوار واقع شده است و به همین سبب دسترسی به بخشهای مختلف آن با پله انجام میشود. بهدلیل وجود پلههای فراوان در این قلعه، از آن با نام قلعه «هزار پله» نیز یاد میکنند.
قلعه بابک
قلعه بابک در استان آذربایجان شرقی از جاهای دیدنی کلیبر است. این قلعه در کوهستانهای جنگلی و خوشآبوهوای منطقه ارسباران قرار دارد و برای دسترسی به آن باید در مسیر کوهستانی پرشیب کوهنوردی کنید.
قلعه بابک بهمدت ۲۰ سال محل زندگی و مخفیگاه «بابک خرمدین»، سردار نامی ایران، بود. موقعیت جغرافیایی مناسب قلعه بابک به بابک خرمدین و ۲۰ تن از یاران او کمک کرد تا بهمدت ۲۰ سال مقابل حمله اعراب مقاومت کنند.
قلعه بابک در ارتفاع ۲,۳۰۰ تا ۲,۷۰۰ متری از سطح دریا قرار دارد و اطراف آن درههایی سرسبز و تماشایی به عمق ۴۰۰ تا ۶۰۰ متر به چشم میخورند. بهترین زمان برای بازدید از این قلعه و جاذبههای اطراف آن از واپسین روزهای بهار تا پایان تابستان است.
قلعه دختر فیروزآباد
قلعه دختر فیروزآباد از بناهای ارزشمند باستانی در فیروزآباد فارس است که بههمراه هفت اثر باستانی دیگر در این استان، با عنوان «منظر باستانشناسی ساسانی فارس» در سال ۲۰۱۸ میلادی در فهرست میراث جهانی یونسکو قرار گرفت.
قلعه دختر فیروزآباد به دست نخستین پادشاه سلسله ساسانی یعنی اردشیر بابکان ساخته شد. اردشیر این قلعه را بهمنظور محافظت از شهر باستانی «گور» بنا کرد که نخستین پایتخت ساسانیان به شمار میرفت.
مساحت قلعه دختر فیروزآباد در حدود ۲,۰۰۰ متر مربع است و بخشهای مختلف آن از پایین «دره تنگاب» تا بلندترین نقطه کوه امتداد دارند. ساختمان اصلی این قلعه نیز در مرتفعترین قسمت کوه واقع شده است. مسیر دسترسی به قلعه دختر چندان سخت نیست و عبور از آن برای عموم گردشگران امکانپذیر است.
ارگ بم
ارگ بم یکی از معروفترین جاذبههای تاریخی ایران در استان کرمان و شهر بم است که نام آن در سال ۲۰۰۴ میلادی بهعنوان پنجمین اثر از ایران در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شد. در این سازه عظیم خشتی، دژ حکومتی در جوار خانههای مردم قرار داشت و تشکیل ارگ را میداد.
متاسفانه پس از وقوع زلزله بم در سال ۱۳۸۲، بخشهای زیادی از ارگ بم از میان رفت. تا پیش از این زمینلرزه، از این مجموعه تاریخی با عنوان بزرگترین سازه خشتی دنیا یاد میکردند. در حال حاضر بخشهای زیادی از ارگ بم بازسازی و مقاومسازی شده است و امکان بازدید گردشگران از بخشهای مختلف آن وجود دارد.
کارشناسان قدمت ارگ بم را یکی از دورههای اشکانیان یا هخامنشیان تخمین میزنند. برخی باستانشناسان نیز سبک طراحی سازههای این مجموعه را نمونههایی از معماری اواخر دوره پارتیان و نخستین سالهای حکومت ساسانیان میدانند. در کاوشهای باستانشناسی در ارگ بم، نمونه آثاری متعلق به دورههای تیموریان تا قاجار نیز کشف شده است.
قلعه الموت
قلعه الموت از جاهای دیدنی قزوین در شمال روستای «گازرخان» در منطقه کوهستانی الموت است. دسترسی به این قلعه از مسیری کوهستانی با درجه سختی متوسط انجام میشود که عبور از آن در حدود یک ساعت طول می کشد.
قلعه الموت در قرن پنجم هجری قمری مقر حکمرانی «حسن صباح»، بنیانگذار حکومت اسماعیلیان، بود و استفاده دفاعی و نظامی داشت. این قلعه در دورههای تاریخی بعد نیز مورد استفاده حکومتها قرار گرفت و در زمان حکومت صفویان کاربری زندان داشت.
از بلندای قلعه الموت چشماندازی تماشایی از دشت سرسبز گازرخان، دره الموت و رودخانه اندج مقابل چشم گردشگران قرار میگیرد. این مناطق از اواسط اردیبهشت ماه به اوج زیبایی خود میرسند و تا پایان تابستان نیز سرسبز هستند.
قلعه مارکوه
قلعه مارکوه از جاذبههای تاریخی شهرستان رامسر در منطقه خوشآبوهوا و ییلاقی «کتالم» است. دسترسی به این قلعه از مسیر جاده «تلار» صورت میگیرد که یکی از زیباترین جادههای مازندران به شمار میرود.
سبک معماری قلعه مارکوه شباهت زیادی به قلعه بابک دارد. بنابر شواهد موجود، قدمت این قلعه به قرن سوم هجری قمری بازمیگردد؛ البته باستانشناسان سبک طراحی برخی از قسمتهای قلعه مارکوه را نیز شبیه به قلعههای دوره ساسانیان و نیز بخشی قسمتهای دیگر را مربوط به قرون هفت و هشت هجری میدانند.
اطراف قلعه مارکوه جاذبههای طبیعی متنوعی قرار دارند که از میان آنها میتوان چشمههای آبگرم، مراتع سرسبز و کوهستانهای جنگلی را برشمرد. بهترین زمان برای بازدید از این قلعه فصل بهار است.
