آموزش حرکات فیزیوتراپی دست | تمرین برای کاهش درد و خشکی
درد، خشکی یا ضعف دست می تواند کار هایی مانند نوشتن، بستن دکمه لباس و گرفتن لیوان را دشوار کند. تمرین مناسب ممکن است بخشی از برنامه بهبود حرکت و عملکرد دست باشد، اما انتخاب آن به علت مشکل بستگی دارد.
آموزش حرکات فیزیوتراپی دست زمانی کاربردی است که روش اجرا، محدودیت ها و زمان مناسب شروع هر تمرین مشخص باشد؛ به ویژه اگر سابقه آسیب، شکستگی یا جراحی وجود داشته باشد.
حرکات فیزیوتراپی دست برای افزایش دامنه حرکتی
دامنه حرکتی به میزان حرکت یک مفصل در جهت های مختلف گفته می شود. خم و صاف شدن انگشتان یا حرکت مچ به جلو و عقب، بخشی از دامنه حرکتی دست هستند. تمرین های این بخش بدون مقاومت خارجی انجام می شوند و هدف آن ها تمرین حرکت است. این حرکات، برنامه یکسانی برای تمام بیماری های دست محسوب نمی شوند.
باز و بسته کردن آرام انگشتان
ساعد روی میز قرار می گیرد و مچ در امتداد آن نگه داشته می شود. انگشتان به آرامی به سمت کف دست خم می شوند تا یک مشت ملایم شکل بگیرد؛ سپس دوباره باز و صاف می شوند. اگر انگشتان به کف دست نمی رسند، حرکت در همان محدوده راحت انجام می شود. فشار دادن انگشتان با دست مقابل برای کامل کردن مشت، بخشی از این تمرین نیست.
تماس شست با نوک انگشتان
ساعد و لبه خارجی دست روی سطحی ثابت تکیه دارند. نوک شست به ترتیب با نوک انگشت اشاره، میانی، حلقه و کوچک تماس پیدا می کند. پس از هر تماس، انگشتان به وضعیت راحت برمی گردند. حرکت باید آهسته و بدون فشار باشد. اگر تماس با یکی از انگشتان دشوار است، شست فقط تا محدوده قابل تحمل حرکت می کند.
خم و صاف کردن ملایم مچ
ساعد روی میز قرار می گیرد، شست رو به بالا است و انگشتان شل نگه داشته می شوند. مچ به آرامی به جلو و سپس به عقب حرکت می کند، بدون اینکه ساعد از سطح جدا شود. دامنه حرکت با تحمل فرد هماهنگ می شود و مچ با دست دیگر به انتهای حرکت کشیده نمی شود.
در این تمرین ها، کیفیت حرکت اهمیت بیشتری از دامنه زیاد دارد. محدودیت حرکت نباید با فشار ناگهانی جبران شود و افزایش دامنه نیز باید تدریجی باشد.
تمرینات تقویتی دست و مچ در فیزیوتراپی
تمرین تقویتی، عضلات را در برابر مقاومت فعال می کند. این مقاومت می تواند از دست مقابل یا وسیله ای نرم ایجاد شود. تفاوت آن با تمرین دامنه حرکتی، تاکید بیشتر بر فعالیت عضله در برابر فشار است. شروع تمرین مقاومتی، به ویژه پس از آسیب یا جراحی، به وضعیت ترمیم و ارزیابی درمانگر بستگی دارد.
تقویت ثابت عضلات پشت مچ
ساعد روی میز و کف دست رو به پایین قرار می گیرد. دست مقابل روی پشت دست، نزدیک مچ، تکیه می کند. عضلات برای بالا آوردن مچ فعال می شوند، اما دست مقابل با مقاومت ملایم مانع حرکت می شود. سپس فشار رها می شود و عضلات استراحت می کنند. در این تمرین که «ایزومتریک» نام دارد، عضله فعال می شود ولی مفصل حرکت قابل توجهی ندارد.
تقویت ثابت عضلات جلوی مچ
ساعد روی میز قرار می گیرد و کف دست رو به بالا است. دست مقابل روی کف دست مقاومت ملایمی ایجاد می کند. مچ برای خم شدن به سمت بالا تلاش می کند، اما در وضعیت ثابت باقی می ماند. پس از انقباض، دست کاملا شل می شود. فشار باید قابل کنترل و بدون ایجاد درد باشد.
فشردن ملایم توپ نرم
در صورت مناسب بودن تمرین، توپ فومی نرم در کف دست قرار می گیرد. ساعد تکیه دارد و مچ بدون خم شدن زیاد، در امتداد ساعد نگه داشته می شود. انگشتان توپ را با فشار قابل تحمل می فشرند و سپس رها می کنند. این حرکت نباید با سفت کردن شدید مچ یا فشار حداکثری همراه باشد.
فشردن توپ برای تمام مشکلات دست مناسب نیست. توپ سفت، فنر مقاوم یا وزنه نیز جایگزین خودکار وسیله نرم محسوب نمی شوند. تعداد تکرار ها، مدت انقباض و شدت مقاومت باید متناسب با وضعیت بیمار تنظیم شوند. افزایش مقاومت فقط زمانی مطرح است که اجرای حرکت با کنترل کافی و بدون تشدید علائم امکان پذیر باشد.
نکات مهم هنگام انجام حرکات فیزیوتراپی دست
اجرای آرام و کنترل شده اهمیت بیشتری از رسیدن سریع به انتهای حرکت دارد. درد تیز یا افزایش واضح درد، نشانه مناسبی برای ادامه تمرین نیست. در چنین شرایطی تمرین متوقف می شود و برنامه نیاز به بازبینی دارد. باقی ماندن درد بیشتر از حالت معمول پس از تمرین نیز می تواند نشانه نامتناسب بودن شدت فعالیت باشد.
تورم جدید، بی حسی، ضعف تازه یا دشواری ناگهانی در گرفتن اشیا به ارزیابی نیاز دارد. درد شدید، تغییر شکل دست یا از دست رفتن حس و حرکت، بررسی فوری پزشکی را ضروری می کند. ادامه دادن تمرین با هدف تحمل این علائم، روش مناسبی برای پیشرفت نیست.
پس از شکستگی، جراحی یا ترمیم تاندون، زمان شروع و پیشرفت تمرین باید مطابق برنامه درمانگر باشد. حرکت زودهنگام یا فشار نامناسب ممکن است با محدودیت های دوره ترمیم سازگار نباشد. وجود آتل نیز به معنای مجاز بودن برداشتن آن برای انجام تمرین های عمومی نیست.
تعداد جلسات از روی یک تمرین یا یک علامت تعیین نمی شود. در برآورد ارائه شده برای این مقاله و منسوب به مرکز آمده است:
طبق گفته کلینیک پویان به طور معمول، مشکلات خفیف مچ دست ممکن است با حدود ۶ تا ۱۰ جلسه فیزیوتراپی بهبود پیدا کنند، اما آسیب های پیچیده تر مانند شکستگی ها، آسیب های شدید تاندونی یا سندرم های عصبی مزمن ممکن است به چندین هفته درمان و حدود ۱۰ تا ۲۰ جلسه یا بیشتر نیاز داشته باشند.
جمع بندی
آموزش حرکات فیزیوتراپی دست می تواند به شناخت تمرین های حرکتی و تقویتی کمک کند، اما انتخاب برنامه مناسب به علت درد، میزان محدودیت و وضعیت ترمیم بستگی دارد. حرکت آرام، مقاومت متناسب و توجه به تغییر علائم، پایه اجرای درست تمرین هستند. در آسیب های تازه و دوره پس از جراحی، برنامه اختصاصی درمانگر بر تمرین های عمومی اولویت دارد.
