آیا شکستن قولنج باعث آرتروز می‌شود؟ بررسی علمی عوارض و خطرات
شکستن قولنج یکی از عادت‌های رایج روزمره است که معمولاً با این باور قدیمی همراه می‌شود: «اگر قولنج انگشتانت را بشکنی، آرتروز می‌گیری! » اما آیا این باور واقعاً پایه علمی دارد؟
در این مقاله زوم لایف به بررسی شواهد علمی درباره شکستن قولنج، ارتباط آن با آرتروز و عوارض احتمالی در انگشتان، گردن و کمر می‌پردازیم.
آیا شکستن قولنج واقعاً باعث آرتروز می‌شود؟
شکستن معمول قولنج انگشتان دست منجر به آرتروز نمی‌شود. مطالعات انجام‌شده تاکنون، هیچ ارتباط معناداری بین این عادت و افزایش خطر ابتلا به آرتروز دست پیدا نکرده‌اند. همچنین شواهد موجود نشان نمی‌دهد که این کار باعث کاهش قدرت دست یا تخریب مفصل شود.
البته نباید این نتیجه را به هر نوع دستکاری مفصل تعمیم داد. شکستن قولنج انگشتان با فشار معمول، با دستکاری‌های شدید و ناگهانی گردن متفاوت است و درباره حرکات پرقدرت در ناحیه گردن باید احتیاط بیشتری داشت.
چرا هنگام شکستن قولنج صدا ایجاد می‌شود؟
صدای «تق» یا «ترق» هنگام شکستن قولنج، ناشی از تغییرات سریع درون مفصل است. مفاصل سینوویال (مانند مفاصل انگشتان) حاوی مایع سینوویال هستند و وقتی مفصل تحت کشش قرار می‌گیرد، فاصله سطوح مفصلی و فشار داخل آن تغییر می‌کند.
تصویربرداری MRI لحظه‌ای نشان داده است که هنگام کشش مفصل انگشت، یک حفره گازی به‌سرعت درون آن شکل می‌گیرد که هم‌زمان با صدای قولنج است. این یافته با باور قدیمی «ترکیدن حباب‌های از پیش موجود» متفاوت است و بر شکل‌گیری سریع حفره در لحظه جدایش سطوح مفصلی تاکید دارد.
این پدیده «کاویتیشن» (Cavitation) نام دارد. اگرچه جزئیات فیزیکی دقیق منشا این صدا همچنان در حال بررسی است، اما ارتباط آن با ایجاد حفره در مایع مفصلی کاملاً اثبات شده است.
آیا شکستن قولنج انگشت ضرری دارد؟
بزرگ‌ترین نگرانی عمومی درباره شکستن قولنج، ابتلا به آرتروز است؛ اما پاسخ کوتاه به این پرسش که آیا این کار ضرر دارد، منفی است و مطالعات چنین ارتباطی را تایید نمی‌کنند.
در یکی از مطالعات مهم، 215 نفر برای بررسی آرتروز دست تحت تصویربرداری قرار گرفتند. شیوع آرتروز در افرادی که قولنج می‌شکستند 18.1 درصد و در گروه مقابل 21.5 درصد بود که از نظر آماری تفاوت معناداری نداشت. همچنین مدت زمان و تکرار این عادت، تاثیری بر افزایش خطر آرتروز نداشت.
یک مطالعه قدیمی در سال 1990 روی 300 نفر نشان داد که افراد دارای عادت شکستن قولنج، ممکن است تورم دست یا کاهش قدرت گرفتن اشیاء را تجربه کنند، اما در این افراد نیز افزایش شیوع آرتروز دست مشاهده نشد.
مطالعات بعدی این یافته را به‌طور کامل تایید نکردند. برای نمونه، در پژوهشی که سال 2017 روی افراد جوان انجام شد، مشخص شد که شکستن قولنج انگشتان دست‌کم پنج بار در روز، هیچ تفاوت معناداری در قدرت گرفتن دست آن‌ها نسبت به گروه کنترل ایجاد نمی‌کند.
آیا شکستن قولنج گردن خطرناک است؟
شکستن قولنج گردن با انگشتان متفاوت است. دستکاری‌های سریع و پرفشار گردن، به‌ویژه حرکاتی که با چرخش یا کشش شدید همراهند، حساسیت بالایی دارند. گزارش‌های پزشکی متعددی ارتباط میان این دستکاری‌ها و دیسکسیون (پارگی دیواره) شریان‌های گردنی را مطرح کرده‌اند که می‌تواند زمینه‌ساز سکته مغزی شود.
البته این بدان معنا نیست که هر صدای گردن لزوماً به پارگی شریان می‌انجامد. انجمن قلب آمریکا نیز تاکید دارد که شواهد موجود برای اثبات رابطه علت و معلولی مستقیم میان دستکاری گردن و دیسکسیون کافی نیست و این عارضه گاهی بدون ضربه شدید نیز رخ می‌دهد. با این حال، ریسک بالقوه آن موضوعی است که نباید نادیده گرفته شود.
در صورت بروز علائمی مانند درد ناگهانی و شدید در گردن یا سر، سرگیجه، دوبینی، اختلال در تکلم، ضعف یا بی‌حسی یک‌طرفه بدن و یا اختلال شدید در تعادل پس از حرکت گردن، باید فوراً به مراکز درمانی مراجعه کنید.
آیا شکستن قولنج کمر ضرر دارد؟
صداهای ستون فقرات منشاهای متفاوتی دارند و نمی‌توان مکانیسم آن‌ها را دقیقاً مشابه قولنج انگشتان دانست. در اینجا، نحوه ایجاد صدا اهمیت بیشتری از خودِ صدا دارد.
صدایی که در حین حرکات طبیعی و بدون فشار بدن ایجاد می‌شود، با زمانی که فرد برای تولید صدا کمر خود را با شدت می‌چرخاند یا از نیروی خارجی برای فشار به ستون فقرات استفاده می‌کند، کاملاً متفاوت است.
بنابراین، برای ایجاد عمدی صدای کمر نباید از فشار یا چرخش‌های شدید استفاده کرد؛ به‌ویژه اگر دچار درد، سابقه آسیب ستون فقرات یا بیماری‌های مفصلی و دیسک هستید. اگر صدای کمر با درد، بی‌حسی، ضعف، انتشار درد به پا یا محدودیت حرکتی همراه است، بررسی علت آن توسط پزشک ضروری است.
آیا باید عادت شکستن قولنج را ترک کنیم؟
اگر عادت دارید گاهی قولنج انگشتان خود را بدون درد و با فشار معمولی بشکنید، شواهد فعلی دلیلی برای نگرانی از ابتلا به آرتروز نشان نمی‌دهند. مطالعات موجود ارتباط مشخصی میان این عادت و آرتروز دست پیدا نکرده‌اند.
اما اگر برای شنیدن صدا مجبورید مفصل را با فشار زیاد بکشید یا بچرخانید، بهتر است این کار را متوقف کنید. همچنین اگر احساس می‌کنید بدون شکستن قولنج نمی‌توانید سفتی یا ناراحتی مفصل را تحمل کنید، به‌جای تمرکز بر ایجاد صدا، باید به دنبال ریشه‌یابی علت این سفتی باشید.
آیا شکستن قولنج فوایدی هم دارد؟
شکستن قولنج ممکن است برای لحظاتی حس خوشایندی ایجاد کند یا دامنه حرکتی را کمی افزایش دهد. مطالعات نشان داده‌اند که مفاصلی که بلافاصله پس از صدا دادن بررسی شده‌اند، بهبود کوتاه‌مدتی در دامنه حرکت داشته‌اند، اما این پدیده نباید با اثر درمانی اشتباه گرفته شود.
در حال حاضر شواهد علمی کافی برای اثبات اینکه شکستن قولنج انگشتان به درمان آرتروز، رفع خشکی مفصل یا بهبود سلامت بلندمدت مفاصل کمک می‌کند، وجود ندارد. بنابراین، حس سبکی پس از این کار، به معنای درمان یا بهبود وضعیت مفصل نیست.
جمع‌بندی
اگر عادت به شکستن قولنج انگشتان دارید، شواهد فعلی نشان نمی‌دهد که این کار باعث آرتروز یا کاهش قدرت دست شود. صدای «تق» نیز صرفاً نتیجه تغییرات فشار داخل مفصل و تشکیل حباب‌های گازی هنگام جدا شدن سطوح مفصلی است.
با این حال، صدای مفصل با دستکاری‌های شدید تفاوت دارد. به‌ویژه در مورد گردن، ایجاد عمدی صدا با فشار یا چرخش‌های ناگهانی به‌هیچ‌وجه توصیه نمی‌شود؛ چرا که این کار با خطر نادر اما جدی دیسکسیون شریان‌های گردنی و احتمال سکته مغزی همراه است.
اگر مفاصل شما بدون درد صدا می‌دهند، جای نگرانی نیست و لزوماً نشانه آرتروز نیست. اما اگر این صدا با درد، تورم، قفل شدن مفصل، محدودیت در حرکت، بی‌حسی یا ضعف همراه است، حتماً باید توسط پزشک بررسی شود.
سوالات متداول
آیا شکستن قولنج باعث بزرگ شدن انگشتان می‌شود؟
شواهد معتبری مبنی بر اینکه شکستن معمول قولنج باعث تغییر شکل یا بزرگ شدن دائمی انگشتان شود، وجود ندارد. برخی مطالعات تغییرات جزئی مانند تورم موقت یا تفاوت در ضخامت غضروف را گزارش کرده‌اند که به معنای آرتروز یا تغییرات ساختاری ماندگار نیست.
چرا بعد از شکستن قولنج، مفصل دوباره صدا می‌دهد؟
پس از ایجاد صدای قولنج، مفصل برای مدتی کوتاه قادر به تولید مجدد آن نیست. با گذشت زمان، شرایط فشار داخل مفصل به حالت عادی بازمی‌گردد و امکان تکرار کاویتیشن فراهم می‌شود که این فرآیند به‌خودی‌خود آسیب‌زا نیست.
چه زمانی شکستن قولنج نگران‌کننده است؟
اگر برای ایجاد صدا نیاز به فشار بیش از حد دارید یا این کار با درد، تورم، قفل شدن، بی‌ثباتی یا ضعف همراه است، باید به پزشک مراجعه کنید. همچنین از انجام حرکات سریع و پرفشار برای شکستن قولنج گردن جداً خودداری کنید.
