دیابت نوع 2: علائم، عوامل خطر، روش‌های تشخیص و درمان
دیابت نوع 2 یکی از شایع‌ترین بیماری‌های متابولیکی در جهان است که به دلیل مقاومت بدن به انسولین و افزایش سطح قند خون رخ می‌دهد. این بیماری معمولاً در بزرگسالان دیده می‌شود، اما به دلیل سبک زندگی ناسالم، در افراد جوان‌تر نیز رو به افزایش است.
در این مقاله از مجله زوم لایف، به بررسی علائم، عوامل خطر، روش‌های تشخیص و درمان‌های مؤثر برای دیابت نوع ۲ می‌پردازیم.
دیابت نوع دو چیست؟
بیماری دیابت یک شرایط پزشکی مزمن است که در آن سطح قند و یا گلوکز در خون شما بالا می‌رود. هورمون انسولین به انتقال قند از خون به سلول‌های شما کمک می‌کند که در اصل قند برای تولید انرژی مصرف می‌شود.
در دیابت نوع دو (Type 2 Diabetes)، سلول‌های بدن شما آن‌طور که باید، قادر به پاسخ‌گویی به انسولین نیستند. در مراحل بعدی بیماری، بدن شما ممکن است قادر به تولید انسولین کافی نباشد. دیابت نوع 2 کنترل‌نشده می‌تواند به سطح قندخون بالای مزمن منجر شود که علائم زیادی را دارد و احتمالاً باعث مشکلات جدی می‌شود.
علیرغم اینکه اکثر دیابتی‌های نوع دو را افراد بالای 50 سال تشکیل می‌دهند ولی کودکان و نوجوانان نیز در معرض ابتلا به این بیماری هستند. چاقی، بی‌تحرکی و زمینه مستعد خانوادگی از جمله عواملی است که موجب ابتلای به دیابت نوع دو و یا پیشرفت آن می‌شود.
آمار و اطلاعات جدید درباره دیابت نوع ۲
- طبق آمار سازمان بهداشت جهانی (WHO)، بیش از 537 میلیون نفر در جهان به دیابت مبتلا هستند و انتظار می‌رود این رقم در دهه‌های آینده افزایش یابد.
- در ایران، حدود 11٪ از بزرگسالان به دیابت نوع ۲ مبتلا هستند و نرخ شیوع این بیماری در حال افزایش است.
- افراد مبتلا به دیابت نوع ۲ در معرض خطر بالاتری برای بیماری‌های قلبی-عروقی و مشکلات کلیوی قرار دارند.
علائم دیابت نوع ۲
بسیاری از افراد در مراحل اولیه، متوجه علائم دیابت نوع ۲ نمی‌شوند. برخی از علائم رایج این بیماری شامل موارد زیر است:
- افزایش تشنگی و تکرر ادرار
- خستگی مفرط و ضعف عمومی
- تاری دید و مشکلات چشمی
- افزایش اشتها و کاهش وزن غیرعادی
- زخم‌هایی که دیر بهبود می‌یابند
- عفونت‌های مکرر به‌ویژه در پوست، دهان و ناحیه تناسلی
عوامل خطر دیابت نوع ۲
1. اضافه‌وزن و چاقی
چاقی به‌ویژه در ناحیه شکم، یکی از مهم‌ترین عوامل خطر ابتلا به دیابت نوع ۲ است.
2. کم‌تحرکی
ورزش نکردن باعث کاهش حساسیت بدن به انسولین می‌شود.
3. رژیم غذایی ناسالم
مصرف زیاد قند، کربوهیدرات‌های تصفیه‌شده و چربی‌های اشباع می‌تواند منجر به مقاومت انسولینی شود.
4. سابقه خانوادگی
افرادی که در خانواده خود سابقه دیابت دارند، بیشتر در معرض خطر هستند.
5. استرس مزمن
استرس می‌تواند منجر به افزایش سطح قند خون و مقاومت انسولینی شود.
عوارض دیابت نوع 2
برای بسیاری از افراد، دیابت نوع 2 می‌تواند به‌خوبی مدیریت شود. این بیماری می‌تواند روی همه اعضای بدن اثر بگذارد و باعث مشکلات جدی مانند موارد زیر شود:
- مشکلات پوستی مانند عفونت‌های باکتریایی و قارچی؛
- آسیب به اعصاب یا نوروپاتی که می‌تواند باعث از دست رفتن حس و یا بی‌حسی، مورمور شدن در اجزای بدن و یا همچنین مشکلات هضم مانند استفراغ، اسهال و یا سوءهاضمه شود.
- گردش خودن ضعیف به پاها که باعث می‌شود هنگام زخم و یا عفونت در پاها، بهبود به طول بیانجامد و همچنین می‌تواند باعث قانقاریا و از دست دادن پا شود.
- مشکلات شنوایی؛
- آسیب به شبکیه و یا رتینوپاتی و آسیب به چشم که می‌تواند باعث ایجاد مشکل در بینایی، آب‌سیاه و یا آب‌مروارید شود.
- بیماری‌های قلبی‌وعروقی مانند فشارخون بالا، تنگ شدن رگ‌ها، آنژین، حمله قلبی و سکته؛
- آسیب به کلیه و از کار افتادن کلیه؛
کاهش قند خون
کاهش قند خون می‌تواند هنگامی که میزان قند در خون شما کم است اتفاق بیفتد. علائم آن می‌تواند شامل لرز، گیجی و مشکل در صحبت کردن باشد. شما می‌توانید یک غذا یا نوشیدنی مانند آبمیوه و یا شکلات آن را درمان کنید.
بالا رفتن قند خون
بالا رفتن قندخون هنگامی رخ می‌دهد که میزان قند در خون بالاست. این اتفاق معمولاً با تکرر ادرار و افزایش تشنگی خود را نشان می‌دهد. نرمش کردن می‌تواند به پایین بردن سطح قندخون شما کمک کند.
مشکلات در حین و بعد از بارداری
اگر شما هنگام بارداری دیابت دارید، نیاز به بررسی دقیق شرایط خود دارید. دیابتی که به‌خوبی کنترل نشود می‌تواند این مشکلات را ایجاد کند:
- زایمان و وضع‌حمل سخت؛
- آسیب رساندن به اعضای بدن بچه که در حال تشکیل هستند.
- باعث اضافه‌وزن بچه شود.
- احتمال ابتلا به دیابت را برای فرزندتان در طول زندگی خود افزایش می‌دهد.
روش‌های تشخیص دیابت نوع ۲
1. آزمایش HbA1c
این آزمایش میانگین سطح قند خون را در ۲ تا ۳ ماه گذشته اندازه‌گیری می‌کند. عدد بالای ۶.۵٪ نشان‌دهنده دیابت است.
2. آزمایش گلوکز ناشتا
اندازه‌گیری قند خون بعد از ۸ ساعت ناشتایی. مقدار بالاتر از 126 mg/dL نشان‌دهنده دیابت است.
3. تست تحمل گلوکز (OGTT)
پس از مصرف نوشیدنی قندی، میزان قند خون بررسی می‌شود. مقدار بالاتر از 200 mg/dL نشان‌دهنده دیابت نوع ۲ است.
روش‌های درمان دیابت نوع ۲
1. اصلاح سبک زندگی و تغذیه
- مصرف فیبر بالا مانند سبزیجات، حبوبات و غلات کامل.
- کاهش مصرف قندهای ساده و غذاهای فرآوری‌شده.
- افزایش مصرف چربی‌های سالم مانند روغن زیتون، آووکادو و آجیل‌ها.
2. ورزش منظم
- حداقل ۳۰ دقیقه ورزش روزانه مانند پیاده‌روی، دوچرخه‌سواری یا یوگا به کاهش مقاومت انسولینی کمک می‌کند.
3. درمان پزشکی دیابت
در برخی موارد، تغییر سبک زندگی برای کنترل دیابت نوع 2 کافی است. در غیراین‌صورت، چندین درمان دارویی وجود دارد که می‌تواند کمک‌کننده باشد. برخی از داروها عبارتند از:
- Metformin که می‌تواند سطح قندخون شما را پایین آورده و نحوه پاسخ بدنتان به انسولین را بهبود بخشد.
- Sulfonylureas که به بدن شما کمک می‌کند تا انسولین بیشتری بسازد.
- Meglitinides و یا Glinides که داروهایی هستند که سریع عمل کرده و عملکرد کوتاهی دارند و پانکراس شما را تحریک می‌کنند تا انسولین بیشتری آزاد کند.
- Thiazolidinediones که بدن شما را نسبت به انسولین حساس‌تر می‌کند.
- مهارکننده Dipeptidyl peptidase-4 که داروی خفیف‌تری است که سطح قندخون را کاهش می‌دهد.
- آگونیست‌های گیرنده peptide-1 شبه گلوکاگون که هضم را کند کرده و سطح قندخون را بهبود می‌بخشد.
- مهارکننده سدیم گلوکز Cotransporter-2 که کمک می‌کند تا کلیه قند را دوباره برای خون جذب نکند و آن را به ادرار بفرستد.
هریک از این داروها اثرات جانبی ایجاد می‌کنند. ممکن است کمی طول بکشد تا بهترین دارو و یا ترکیبی از داروهای مناسب را برای درمان دیابت خود پیدا کنید.
4. ایمونوتراپی و درمان‌های نوین
- تحقیقات جدید بر روی درمان‌های ژنتیکی و سلول‌های بنیادی برای بازگرداندن عملکرد سلول‌های پانکراس تمرکز دارند.
راه‌های پیشگیری از دیابت نوع ۲
- حفظ وزن متعادل با کنترل دریافت کالری و چربی.
- ورزش منظم برای افزایش حساسیت انسولینی.
- کاهش استرس از طریق مدیتیشن و خواب کافی.
- مصرف غذاهای غنی از فیبر مانند سبزیجات، میوه‌ها و غلات کامل.
- کاهش مصرف قند و نوشیدنی‌های شیرین.
نتیجه‌گیری
دیابت نوع ۲ یک بیماری قابل پیشگیری و کنترل است. با رعایت رژیم غذایی مناسب، ورزش منظم و مدیریت استرس، می‌توان از پیشرفت این بیماری جلوگیری کرد. در صورت مشاهده علائم مشکوک، انجام آزمایش‌های تشخیصی و مشاوره با پزشک ضروری است.
